Văn hóa truyền thống

Tại sao đạo ‘Nhẫn’ là trí huệ trong văn hóa truyền thống?

27/07/21, 11:19
Đạo Nhẫn trong văn hoá truyền thống
Kiên trì và nhẫn nại đi tới mục tiêu cuối cùng (ảnh minh hoạ: pixabay).

Đạo Nhẫn là một loại cây, dù bản thân đắng nhưng trái kết được lại dịu ngọt. Khiêm nhường là những tia sáng, dẫu sờ không được nhưng lại sưởi ấm nơi nơi. Nhẫn không phải là bạc nhược, khiếp sợ, mà là trầm lắng, tĩnh tại.

Hàm nghĩa của chữ Nhẫn

“Nhẫn” (忍) theo “Thuyết văn giải tự” nghĩa là năng lực, khả năng. Chữ Nhẫn bao gồm chữ “Tâm” (心 – trái tim) và chữ “Nhận” (刃 – lưỡi dao). Dao đâm vào tim, nếu vẫn đủ năng lực chịu đựng thì đó là Nhẫn. Chu Vũ Vương, người sáng lập ra triều đại nhà Chu đã để lại bài minh cho con cháu đời sau, trong đó có câu: “Nhẫn chốc lát có thể bảo toàn tấm thân”.

 nhẫn không phải là yếu nhược, mà lại chính là bao dung
“Nhẫn” thực chất là “có thể chịu đựng”, là tố chất, bản sự của một người, là thể hiện của năng lực tinh thần và thể chất của một người. (ảnh Adobe Stock)

Trong quan niệm của người xưa, Nhẫn ít nhất có hai tầng ý nghĩa: Thứ nhất là kiên nhẫn bền bỉ, là thể hiện của tinh thần ngoan cường. Thứ hai là biết tự kiềm chế. Trong cuộc sống cần phải học cách nhẫn nại, nhẫn nhịn và khiêm nhường.

Nhẫn là một loại mỹ đức, là kết tinh của trí tuệ và sự thiện lương, là mẫu mực của nội tâm mạnh mẽ. Con người sống trong thế gian ắt phải học cách nhẫn. Trên bước đường mưu sinh không tránh khỏi những thống khổ, trắc trở và khó khăn. Đôi khi chúng ta phải chịu đựng sự đùa giỡn của số mệnh, khi không có năng lực thay đổi hiện trạng thì cần học cách nhẫn nại và bao dung.

Khổng Tử giảng: “Việc nhỏ không nhẫn được thì hỏng việc lớn” (Nguyên văn: “Tiểu bất nhẫn tắc loạn đại mưu”). Ông còn thuyết rằng: “Cơn giận một sớm để nhãng quên thân mình lại liên lụy đến người thân, chẳng phải hồ đồ và mê lầm hay sao”.

Tấm gương về đạo Nhẫn của người xưa

Câu chuyện Trương Lương xỏ giầy cho ông lão

Trương Lương là bậc danh thần khai quốc thời nhà Hán. Có câu chuyện kể rằng thời trẻ, khi đang thong dong tản bộ trên cầu Hạ Phi, Trương Lương tình cờ gặp một ông lão đang ở trên cầu. Lúc ấy, cụ già đánh rơi chiếc giày xuống dưới cầu và nói với Trương Lương rằng:

“Cậu bé, xuống lấy giày cho ta”. Trương Lương rất ngạc nhiên nhưng vẫn xuống dưới cầu nhặt giày.

nhẫn nhịn sẽ giúp người ta bao dung và nghĩ cho người khác nhiều hơn
Nhẫn nhịn sẽ giúp người ta bao dung và nghĩ cho người khác nhiều hơn. (ảnh: covattinhhoa)

Trương Lương mang giày đến cho cụ già. Cụ nói: “Xỏ giày cho ta”. Trương Lương lại quỳ xuống xỏ giày. Cụ già thấy vậy liền cười ha ha rồi bước đi. Vừa đi được một đoạn thì cụ già quay đầu lại và nói: “Cậu bé này có thể dạy dỗ được. 5 ngày sau lúc bình minh gặp ta ở đây”. Trương Lương lấy làm lạ, bèn quỳ xuống đáp: “Xin vâng”.

Tu tâm đại nhẫn mưu thành nghiệp lớn

5 ngày sau vào lúc bình minh, Trương Lương đến nơi đã thấy cụ già đang ở trên cầu rồi. Cụ vừa nhìn thấy Trương Lương thì giận dữ nói: “Có hẹn với người già mà lại đến sau là sao vậy? 5 ngày nữa gặp lại!”. Nói rồi cụ bỏ đi.

5 ngày sau, Trương Lương dậy sớm đến chỗ hẹn từ khi gà gáy. Nhưng cụ già đã đến trước, cụ lại giận dữ nói: “Lại đến sau là sao vậy?”. Cụ bỏ đi và nói: “5 ngày sau lại đến”.

5 ngày sau, Trương Lương đi từ lúc nửa đêm. Đến nơi được một lúc thì cụ già tới. Cụ vui mừng nói: “Nên như thế. Rồi cụ lấy ra một bộ sách và căn dặn: “Đọc sách này có thể làm thầy đế vương, 10 năm sau sẽ hưng thịnh. 13 năm sau, cậu gặp ta ở Tễ Bắc, Hoàng Thạch (đá vàng) dưới chân núi Cốc Thành chính là ta”.

Nói rồi cụ già quay lưng bước đi. Trương Lương nhìn bộ sách, trên đó ghi dòng chữ: “Thái Công binh pháp”. Từ đó cậu thường xuyên đọc sách này. Nhờ đó mà trí huệ mở mang. Cậu trở thành một bậc thầy mưu lược bên cạnh Lưu Bang.

Trương Lương có thể nhẫn nhịn hết lần này đến lần khác, ức chế được sự cương ngạnh của tuổi trẻ. Nhờ đó mà đắc được thiên thư, giúp cậu thành tựu đại nghiệp.

Đạo nhẫn là biểu hiện của tấm lòng lương thiện

Nhà văn William Shakespeare từng nói: “Dung nhẫn là trí tuệ lớn nhất”. Trong cuộc sống khi gặp phải nghịch cảnh, hãy học cách nhẫn nại. Có thể nhẫn được việc người khác không thể nhẫn mới có thể đắc được những thứ người khác không thể đắc. Nếu cứ tiến thẳng về phía trước, đương nhiên sẽ gặp phải bóng tối. Nhưng khi vượt qua giai đoạn tối tăm ta sẽ đón nhận được những tia sáng huy hoàng.

Người quân tử là người đại nhẫn, không tranh giành với ai
Người quân tử là người đại nhẫn, không tranh giành với ai. (ảnh Adobe Stock)

Lão Tử nói: “Nước là tốt nhất, nước đem lại lợi ích cho muôn vật mà lại không tranh giành” (Nguyên văn: “Thượng thiện nhược thủy, thủy thiện lợi vạn vật, phù duy bất tranh, cố vô vưu”). Đặc tính của nước là tồn tại vì vạn vật, không tranh giành cao thấp, không so bì thiệt hơn, cũng không khoe khoang bản thân mình.

Người thiện tựa như nước. Nước nuôi sống vạn vật, không chỗ nào không chảy đến nhưng lại hạ mình ở nơi mà tất cả mọi người đều không thích. Vì vậy nên gần với Đạo. Người thiện thì tâm trí luôn trầm tĩnh, đối xử chân thành với mọi người.

Họ kiên trì và không vụ lợi, lời đã nói ra là sẽ thủ tín, công việc giỏi về xử lý tinh giản. Vì thế, sự nghiệp giỏi về phát huy sở trường, hành động giỏi về nắm chắc thời cơ. Bởi không tranh không giành, cho nên không sợ thiệt, không sợ mất.

Đạo Nhẫn đứng đầu hàng vạn phương pháp tu hành

Người tu Đạo cũng bàn về “Nhẫn”. Xích Tùng Tử từng nhắc nhở đệ tử: “Có thể nhẫn thì sẽ không bị sỉ nhục”. Tôn chân nhân nói: “Nhẫn nhượng có thể làm việc xấu tự biến mất, tự xem xét bản thân thì tai họa sẽ không rơi lên thân mình”.

Đức Phật Thích Ca Mâu Ni từng giảng: “Ta lĩnh ngộ được sự tinh túy của ‘không tranh giành’ chính là đệ nhất thiên hạ”. Ngài lại nói: “Trong sáu phương pháp siêu độ và hàng vạn phương pháp tu hành, nhẫn nhịn chính là hàng đầu”.

khiêm nhường
Hàn Tín chịu nhục chiu háng mà mưu thành việc lớn. (ảnh: tansinh.net)

Tự cổ chí kim, bí quyết của người thành đại sự chính là chữ Nhẫn này. Câu Tiễn nằm gai nếm mật, chịu kiếp nô lệ 10 năm. Hàn Tín cam chịu nỗi nhục chui háng. Hoàng đế Khang Hy vì diệt trừ Ngao Bái, dẹp loạn Tam Phiên mà đã âm thầm nhẫn nhịn suốt nhiều năm trời.

Tăng Quốc Phiên có câu danh ngôn rằng: “Nhẫn được nghìn sự phiền, thu được một tâm sáng” Muốn tránh được sự phiền toái phải học được cách nhẫn nại. Việc nhỏ không từ, việc lớn không vội, bận mà không loạn.

Khi trải qua những tháng ngày đen tối khiến bạn muốn buông xuôi, từ bỏ… thì hãy cứ kiên trì thêm một chút. Trong quá trình thoát ra khỏi cái kén thường sẽ có thống khổ. Nhưng hễ trở thành bươm bướm thì sẽ nhìn thấy được thế giới tươi đẹp muôn màu.

Nhẫn là đại khí phách của bậc quân tử

Nhẫn một lúc sóng yên biển lặng, lùi một bước biển rộng trời cao”. Nhẫn không phải là tôi sợ bạn mà là tôi tôn trọng bạn. Nhẫn không phải là tôi không bằng bạn mà là tôi bao dung nhường nhịn bạn. Nhẫn không phải là đầu hàng, cam chịu, mà là chỗ nào có thể nhường thì nhường, có thể lùi thì hãy lùi một bước. Nhẫn là đại khí phách của bậc quân tử trượng phu.

Trong cuốn “Đệ Tử Châm Ngôn – Sủng Lễ Nhượng” viết rằng: “Hãy khiêm nhường, cẩn trọng. Người tự khoe mình trí huệ thực ra không phải là bậc trí huệ chân chính, mà khiêm nhường ấy mới là đại trí huệ. Kẻ thể hiện mình dũng cảm thực ra không phải người dũng cảm. Dũng cảm mà khiêm nhường, ấy mới gọi là bậc đại dũng”. (Nguyên văn: “Khiêm hư cẩn thận căng kỳ trí phi trí dã, kiêm nhường chi trí tư vi đại trí; tự căng kỳ dũng phi dũng dã, khiêm nhường chi dũng tư vi đại dũng”).

Khiêm nhường không phải là lùi lại phía sau mà là biết thuận theo tự nhiên, không quá chấp nhất. Phàm mọi chuyện nhường một chút, đâu phải việc gì cũng phải tranh với người khác. Nhẫn không phải là bạc nhược, khiếp sợ. Nhẫn là trầm lắng, tĩnh tại. Khiêm nhường không phải là sợ hãi lùi bước mà là cao thượng, quan tâm.

Theo Kknews